Bilgi Teknolojileri ve Dijitalleştirme Üzerine : E- Kitap

Bilgi Teknolojileri ve Dijitalleştirme Üzerine : E- Kitap

Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle beraber farklı sahalarda çalışmalara başlanmış yeniliklere açık bir çağdaş toplum anlayışı benimsenmiştir. Bu yapıyı oluşturan ve neredeyse kullandığımız her eşya ile doğrudan ilişkili olan teknoloji, sürekli gelişmelere açık bir biçimde kendini göstermektedir. Bu gelişim sürecini kısaca bir örnek ile açıklamak gerekirse, bundan 50-100 yıl önce kullandığımız daktilonun bugün yerini bilgisayara bırakması söylenebilir. Tabi ki burada yalnızca bilgisayar teknolojisi değil, bilgisayarın düzgün bir şekilde çalışmasını ve kullanılmasını sağlayan yardımcı yazılımlara değinmeden geçmemiz yanlış olur.  Bilgisayar teknolojisini oluşturan temelde iki etken vardır. Bunlar bilgisayarın fiziksel parçalarını oluşturan donanım ve bilgisayarın doğru, düzgün ve kullanılabilir şekilde çalışmasını sağlayan yazılımlardır.

Bilgisayar teknolojinin sürekli gelişmesi bu teknolojinin farklı kulvarlarda yeniliklere yol açmasına sebep oldu. Bu yenilikler ise doğrudan hayatımızda rol oynamaya başladı. Telefon teknolojisinin gelişmesi ve yaklaşık 8-10 yıldır hayatımızın vazgeçilmezi olan akıllı telefonlar bu role en iyi örnektir. Şuan akıllı telefonların hayatımızdan çıkarılıp atılması teorisini düşünmek bile çeşitli zor iletişim kanalları altında kalabileceğimizi düşündürmektedir. Akıllı telefon teknolojisinin gelişmesini sağlayan öncesinde birçok çeşitli etken vardı. Aynı şekilde gelişen tüm teknolojik aletler teknolojik gelişim sürecinin birer parçası veya bu sürecin ürünleri olarak bilinmelidir.

Teknolojik sürecin bir ürünü olarak bilgi teknolojilerinin öneminin artması çağ geçişinde anılan günümüz toplumlarının bu çağı bilgi çağı olarak adlandırması kuşkusuz bu sürecin sonucudur. Bilginin önemini anlamış toplumlar bu yönde çalışmalar yapmaktadır.

Bilgi teknolojilerin kullanılması ve önemin bu denli artması iletişim alanında çalışmalar yapılmasını beraberinde getirdi. Bilgisayar teknolojisi geliştirilerek kurumlar arasında bilgi ve iletişim ağlarını kurmada etkin rol oynadı. Günümüz bilgi çağında bilginin kullanılması, tasnifi ve saklanması gibi işlemleri teknolojinin gelişmesiyle farklı bir boyuta taşındı. Bu boyut bilginin sürekli bir kazanç niteliği taşıdığı bir kuram olarak bilinir.

Gelişen bu bilgisayar teknolojisi, basılı kaynakların yerini elektronik ortama hızla dönüştürmektedir. Burada elektronik ortam mı yoksa dijital ortam mı denilmesi arasında ikilem yaşayan insanlar bulunmaktadır. Birkaçı ise doğru kelimenin sayısallaştırma olduğundan yanadır. Bunların neticesinde, önemli olan şey kelime gruplarının değerinin dışında artık basılı kaynakların yerini hızla elektronik ortama bırakmasıdır. Bu elektronik ortamda bilgi daha hızlı kullanılabilir, paylaşılabilir ve işlenebilir halde okurlarını beklemektedir.

Elektronik çağ

Gutenberg’in 1450’li yıllarda hareketli harfler ve baskı makinesini geliştirmesi kitap üretiminde bir dönüm noktası olmuştur. Bu önemli gelişme ancak internet ve elektronik ticaretin ortaya çıkışına kadar geçen süre içerisinde geri kalmış ve fazla gelişme gösterememiştir. [1]

Geçmişten günümüze kadar olan bu süreçte tarihsel kronolojik bazı önemli gelişmeler gerçekleşmiştir. Burada bu gelişmelerin birbirini takip eden ve birbirleriyle doğrudan bağlantılı olan gelişmeler olduğu söylenmelidir. Hareketli harflerin ve baskı makinesinin icadından önce matbaanın icadı ve bunun öncesinde kil tabletlerin sonrasında papirüs veya parşömenin kullanılması ve sonunda kâğıdın icadı. Bu gelişmeler sürekli birbirini etkilemiş yeni gelişmelere yol açarak tarihsel süreçte yerini almıştır. Günümüz bilgi çağında ise bu durum giderek yerini bilgisayar teknolojilerin gelişmesine ve elektronik ortamın kullanılmasına bırakmaktadır.

Bu gelişimden dolaylı olarak insanların yanı sıra tüm kamu ve özel sektöründe doğrudan etkilendiğini söylemek gerekir. Dijitalleşme sürecinde tüm sektör kendini bu gelişime uyumlu hale getirme çabasına girdi. Hatta bu gelişme sürecine bilerek veya bilmeyerek önemli katkılarda da bulundular. Kurumların ihtiyaç duyduğu bilgi alışverişi ve istekleri bu gelişimde önemli bir yere sahiptir.

Elektronik olarak bilinen ve yaygınlaşan bir ürün olarak e-kitap teknolojisi ise elektronik gelişim sürecinden etkilenmiş bir diğer pazar olarak söyleyebiliriz.

Amerika birleşik devletlerinde ortaya çıkan e-kitap teknolojisinin yaygınlaşması ve e-kitap kullanıcılarının hızla çoğalması, bu alanda dünya çapında geniş bir pazarın oluşmasına neden olmuştur. [2]

Bu pazarda yer alan ve yatırım yapan şirketlerin belli başlıları Nuvomedia ve Softbook Press olarak bilinmektedir. Bunların yanı sıra pazarda birçok e-kitap uygulaması yayıncısı bulunmaktadır. Bu pazarda rol oynamak isteyen ve başarılı olan firma sayısı ise o kadar çok fazla değildir. Bu alanda başarılı olmak için kullanıcıların ihtiyaçlarına yönelik çalışmalar yürütmek ve ürün çeşitliliğini temel almak önemlidir. Bu pazarı değerlendirmek gerekirse şunu söylemek gerekir ki elektronik kitaplar bilgisayar teknolojine entegre edilen yazılımlar aracılığı çalışmalı mı yoksa farklı bir sistemsel platforma ihtiyaç duymalı mı? Bu sorunun cevabını farklı firmalar kullanışlı yazılımlar üreterek başarma yolunda hızla ilerlemektedirler. Bu firmaların başlıcaları Microsoft, Adobe, Apple gibi arge çalışmalarına önem veren firmalardır.

Günümüz çağında neredeyse tüm yönetimsel işler, kurumsal yönetim biçimleri ve edinilebilir bilgi hizmeti ağı elektronik olarak yürütülmektedir. Kurumlar elektronik ortamda belgelerini hazırlayabiliyor, işleme koyabiliyor. Yeni düzenlenen yasalar ile de elektronik belge üretimi hukuki bir boyutta kazanmış bulunmaktadır. Elektronik belgelerin delil niteliği idari olarak önemli bir rol oynamaktadır. Bu durumda elektronik belge üretimi hayatımızın her yerinde bulduğundan söz edebiliriz.

Elektronik çağa hazır mıydık?

Elektronik çağ veya bilgi çağı olarak tanımlayabileceğimiz günümüzde, bilgisayar teknolojilerinin buna bağlı olarak gelişen bilgi ve iletişim teknolojilerin kullanımına dayalı bir durumun gerçekliğinden bahsetmeliyiz. Bilgisayar teknolojilerin kullanımına dayalı olarak gelişen bu süreç belli başlı uyumluluk sorunların da beraberinde getirdi. Kurumlar bilgisayarları kullanmaya başladıklarında belli bir dönem alışma problemleri yaşadılar hatta bilgisayarlarının kullanımını desteklemeyen bir gruplaşmada ortaya çıktı. Neyse ki günümüzde bu durumdan söz edilmesi güçtür fakat hala teknolojinin belli başlı gelişmelerine karşı uyumluluk problemi yaşayan insanların olmadığını göstermez.

Elektronik ortamın getirdiği belli başlı kolaylıklar ve avantajlar var. Bunları genel itibariyle söylemek eksik ve hatalı olacaktır. Çünkü elektronik ortamı oluşturan belli başlı bir sistem vardır. Fakat incelendiğinde basit bir sistem oluşturulabilir bu sistemi oluşturan rollerin dağılımı şöyle ifade edilebilir.

Bilgisayar teknolojisi + Ağ Teknolojisi

Donanım + İnternet

Yazılım + İntranet

Bilgisayar teknolojisi incelendiğinde bilgisayarı oluşturan ve kullanılabilir hale getiren iki ayrı birim vardır. Bilgisayarın yapısını oluşturan fiziksel bölümü olarak da adlandırılabilen donanımdır. Donanım denilince bilgisayarın görünür kısmını oluşturan parçalar akla gelir. Yazılım ise bilgisayarın kullanılabilir, çalışır hale getirilmesini sağlayan ve bunun yanı sıra çeşitli işlevsel paket programların kullanıldığı birimdir.

Bilgisayar teknolojisi günümüzde ilk tasarlandığı zamanki gibi sadece hesap yapma amacında değil, bilgisayarın hayatımızda iletişim odak noktası olduğundan bahsetmiştik. Bilgisayarlar arası iletişimin kurulabilmesi için de ağ teknolojiler geliştirildi. İletişim ağının özüne girdiğimizde temelde iki ağdan söz etmek mümkündür. Bunlar internet ve intranettir. İnternet küresel bir iletişim ağı olarak görülmektedir. Bir intranet ise çeşitli güvenlik sebeplerinden olarak belirli kurumlar tarafından geliştirilmiş iletişim ağıdır. Burada görüldüğü gibi aslında elektronik çağa hazırdık fakat hazır olmadığımız şey bu kadar hızlı gelişmesiydi.

Dijitalleşme basılı verilerinin elektronik ortama hızla geçirilmesi kurumların ve diğer kullanıcıların uyumluluk sağlamasını zorlaştırdı. Fakat bu uyumluluk probleminin altında yatan çeşitli nedenlerde biri de bu hızlı geçişin düzensiz aralıklarla ve eksik olarak yapılıyor olması da bulunmaktadır. Dijitalleşme akımından ve belgelerin elektronik ortama geçirilmesinden etkilenmeyen neredeyse hiçbir yayın türü kalmadı. Kitaplar, dergiler, gazeteler, makaleler ve birçoğu artık dijital ortama hızla aktarılmakta. Kullanıcılar birden gelen bu değişime sıcak bakarken aynı zamanda da bazı endişelere sahipler. Elektronik ortam tüm basılı kaynakların yerini alacak mı? Bu veriler silinirse? Ya da okunmazsa gibi belli başlı endişeler içindeler.

E-Kitap

Yazının icadından sonra bilgiyi paylaşma, kayıt altına alma ve geleceğe miras bırakma isteğiyle insanoğlu farklı bilgi kayıt ortamları kullanmıştır. Bilgiyi kayıt altına almak için kullanılan en eski ve dayanıklı bilgi kayıt ortamı tastır. Daha sonra kil tabletler, madenler, ağaçtan yapılmış levhalar, kemik, papirüs, parşömen ve kâğıt kullanılan kayıt ortamları olmuştur.

Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerle ortaya çıkan, elektronik bilgi kaynakları adı verilen ve güncel bilgiye daha kolay erişim sağlaması nedeniyle geleneksel bilgi kaynaklarının yerini almaya başlayan bu yeni bilgi taşıyıcılarını, “CD-ROM’lar, internet ortamında yer alan bilgi kaynakları, manyetik bantlar, optik diskler gibi elektronik ortamda yer alan ve uzaktan, yerel, çevrimdışı veya çevrimiçi olarak erişilebilen kaynaklar olarak tanımlayabiliriz.”.[3]

Bir kitabın sayısal ortamdaki kopyasına, ya da doğrudan elektronik ortamda kitap olarak yazılmış içeriğine e-kitap denilmektedir. E kitaplar basılı kitaplardan farklı olarak elektronik ortamda kullanılmak üzere hazırlanmıştır. İnternet üzerinden, belli bir sayfaya, doğrudan bağlanarak kullanılan çevrimiçi kitaplar da bu kapasam girmektedir. E-kitaplar bilgisayarda okunduğu gibi; Kinle, İpod, İpad ve Blackberry gibi elektronik araçlarla okunabilmektedir. E-kitap basılı kitapla karşılaştırıldığında hem yazara, hem yayıncıya, hem de kullanıcıya, basılı kitabın sunamadığı derecede avantajlar sunan bir yayın türüdür. Elektronik ortamın sağladığı olanaklar sayesinde konular, yazının yanında ses, müzik ve görüntü gibi görsel ve işitsel unsurlarla destelenebilmektedir. Ek kitapla farklı bölümlere notlar almak, işaretler koymak, sayfa çevirerek ve saatlerce okunarak ulaşılamayacak bilgilere arama yaparak saniyeler için erişmek olanaklı. Ayrıca metnin içindeki bir şey hakkında internetten ve veri tabanlarından tek tıkla detaylı bilgi alınabilmektedir. [4]

E-kitaplar birçok formatta yayınlanmaktadır. Bunların ilki HTML formatı bu tarz e-kitapları metinleri okumak için İnternet Explorer gibi bir internet tarayıcısını olması yeterli. Birçok e-kitap ise Adobe Systems’in geliştirdiği PDF formatında yayınlanıyor, bu formatta yayınlanmış e-kitapları okumak içinse Adobe Reader adlı ücretsiz yazılıma sahip olmak gerekli. XML formatı ise yalnızca Windows ortamında okunabilen e-kitaplarda kullanılıyor bu e-kitapları okumak için yine ücretsiz Microsoft Reader yazılımına ihtiyaç duyulmaktadır.[5]

E-kitap teknolojisi birlikte kitaba erişimin, hem ulaşılabilirlik hem de fiyat açısından çok kolaylaşacağı öngörülüyor. E-kitabın baskı stok ve raf maliyeti olmamasının getirdiği finansal avantajlar oldukça önemli faktörler olarak ortaya çıkmaktadır. Bu maliyet farkının e-kitapların fiyatlarına da yansıması beklenmektedir. Son kullanıcı ya da buradaki tanımıyla okur her zaman daha ucuz ürünü tercih etmektedir, o nedenle basılı kitaba oranla daha ucuz olan e-kitabın şansı artmaktadır.

Sonuç

Dijitalleşme birden olmadı. Teknolojik gelişmelerin bir ürünü olarak ortaya çıktı. Bilgisayar teknolojisinde ki hızlı gelişmeler dijitalleşme alanında faydalı oldu. Tüm verilerin elektronik ortamda üretilmesi, tutulması veya hızla basılı verilerin elektronik ortama geçirilmesi alanındaki faaliyetler dijital ortamın avantajlarının görülmesini de sağladı.

Dijitalleşmeni bir ürünü olarak elektronik kitapların gelişimi, günümüzde neredeyse kitapsever her kullanıcıya ulaşmış durumdadır. Çeşitli elektronik bilgisayar tabanlı ürünlerle kullanılabilir durumda olan elektronik kitapların üretimi ve paylaşılması bir o kadar kolay ve ucuzdur.

Günümüz bilgi çağında veyahut elektronik çağda bilgisayar teknolojilerinin önemi çok büyüktür. Elektronik kitaplardan dergilere kadar her türlü yayın hızla elektronikleşmeye ve kullanılmaya başlandı. Gerekli avantajlarından dolayı da bu dijitalleşme olumlu olarak benimsenmiştir.

 

Kaynakça

[1] Hakan Anameriç ve Fatih Rukancı, “E-kitap teknolojisi ve kullanımı” Türk Kütüphaneciliği 17(2), 2003, s151-152.

[2] A.g.e 151-152.

[3] Işık Önder “E-kitap olgusu ve Türkiye’de durum”  Yüksek lisans tezi, Ankara, 2010, s22.

[4] Ersoy Soydan, “E-kitap teknolojisi ve basılı kitabın geleceği”, Batman üniversitesi, Güzel sanatlar fakültesi sinema televizyon bölümü, 2012, s391

[5] A,g,e 392

1+
0 Paylaşımlar
Tweetle
Paylaş
Pin
Paylaş