Kütüphane ve Kütüphane Türleri

Kütüphane nedir? Kütüphane türleri nelerdir?

Kütüphane

Kütüphane batı literatüründe yaygın olarak kullanılmakta olan biblion anlamındaki kitap ve theke anlamındaki saklanılan yer manasına gelen kelimelerden oluşan bibliothek kelimesiyle, Doğu literatüründe ise Farsça ve Arapça kökenli kütüb anlamında ki kitap ve hane anlamındaki ev manalarına gelen kütüphane kelimesi olarak türemiştir.

Kütüphanelerin kuruluş yılları eski antik çağlara kadar dayanmaktadır. Günümüz modern kütüphanelerinden tarihsel süreci bilgi birikimini neticesinde bugünkü hallerini almıştır.
Kütüphane belli bir disiplin ve politika içinde geniş bir materyal(kitap, süreli yayınlar, elektronik kaynaklar ve her türlü bilgi taşıyıcısı) içeriğine sahip bilgi hizmeti sunma amacı güden her türlü veriyi ve bilgiyi olabildiğince uzun süreli saklama kaygısı güden ihtiyaç duyulan bilgi gereksinimini kullanıcıları hızlı bir şekilde sunabilme gücüne sahip bilgi ve belge merkezleri olarak tanımlanabilir. Kütüphane kavramı deyince genel bir tabirle her türlü kütüphanecilik disiplinine uygun bilgi hizmetini yerine getiren kurumları düşünürüz. Kütüphaneler kullanıcı gruplarına göre ve gerekse yapısına göre de farklı kategorilere ayrılmaktadır.

Kütüphane türleri

  1. Üniversite kütüphaneleri
    Üniversite kütüphaneleri eğitim ve öğretim sınırları içinde öğrencilerine, akademik çalışmalarını sürdüren öğretim görevlilerine ve idari personelinin ve çeşitli araştırmacılarının bilgi ihtiyacını karşılama amacı güden kütüphanelerdir.
    Eğitim-öğretim ve araştırma çalışmaları yapma yükümlülüğü taşıyan üniversiteler, bilgi üretiminin ve tüketiminin en yoğun olduğu kuruluşların başında gelmektedir. Bilgi üretimi ve tüketimi işlevinin temelinde ise üniversitelerin kütüphaneleri yer almaktadır.[1]
  2. Milli Kütüphane
    Milli kütüphane veya Ulusal kütüphane, toplumların milli belleğini gelecek kuşaklara aktarma amacıyla beraber diğer kütüphanelerin ötesinde kültür, bilim edebiyat ve sanat alanında katkıda bulunma amacı güden diğer kütüphanelere önderlik etme, bilgi toplumunun oluşmasını sağlama amaçlarını güden kütüphanedir.
  3. Halk Kütüphaneleri
    Halk kütüphaneleri kullanıcılar arasında ırk, dil din ve cinsiyet vb. ayrım yapmayan, bulunduğu bölgenin her türlü bilgi gereksinimini karşılayan, güncel elektronik bilgi kaynaklarını izleyerek ücretsiz kullanıma sunan hizmetlerde sürdürülebilir bir yapıya sahip
    olan bilgi merkezidir.[2]
    Kütüphanelerin temel amacı bilgi hizmetinin kullanıcılarına sağlamasıdır. Halk kütüphaneleri bilgi hizmetini ayrım gözetmeden kullanıcılarına ulaştırma amacı güden kütüphane kuruluşudur.
  4. Okul Kütüphaneleri
    Okul kütüphaneleri ilkokul ve orta düzey eğitim ve öğretim veren kuruluşlarda eğitim politikasının temel ilke ve amaçlarına uygun öğrencilerin bireysel okuma alışkanlarını kazandırmak, kütüphaneyi kullanmayı öğretmek, insani davranışlarını güçlendirmeyi
    amaçlayan kütüphanelerdir.
  5. Müze Kütüphaneleri
    Müzeler toplumların kültürel değerlerinin korunması ve halka hitap edecek şekilde sergilenmesini sağlayan günümüz ve tarihsel perspektifte ilişkisinin yansıtılmasına yardım eden kuruluşlardır.
    Müze kütüphaneleri, bağlı bulundukları müzenin uzmanlık alanı ve dermesi doğrultusunda derme geliştiren, koruyan, düzenleyen ve müze personeli, ziyaretçiler ve araştırmacılar da dâhil olmak üzere halkın her kesimine hizmet sunan kütüphanelerdir. [3]
  6. Özel Kütüphaneler
    Özel kütüphaneler parçası bulunduğu kuruluşun ilgilendiği konularda bilgi kaynaklarını sağlayan, düzenleyen ve hizmete hazır duruma getiren ve yararlandırmayı kolaylaştıran faaliyetleri içeren kütüphanelerdir.[4]
  7. Diğer Kütüphane türleri
    Tıp Kütüphaneleri
    Çeşitli bilimsel ve tıbbi dokümantasyon içeriği barındıran kütüphanelerden oluşmaktadır. Çoğunluğu bir hastane kuruluşuna bağlı olduğu için hastane kütüphaneleri olarak da bilinmektedirler.
    Hukuk Kütüphaneleri
    Tıp kütüphaneleri gibi kullanıcıların ihtiyaçlarını sağlayan hukuk disiplini kapsamına giren materyalleri bünyesinde bulunduran kütüphanelerdir.
    Medya Kütüphaneleri
    Medya ve iletişim alanındaki çalışmaları dermesinde bulunduran kütüphanelerdir. Daha çok basılı görsel hafızaya sahip kütüphanelerdir. Gazetelerin bilgi merkezleri medya kütüphaneleri işlevine yakındır.
    Yazma ve Nadir Eser Kütüphaneleri
    Nadir eser koleksiyonları dermesinde bulunduran eserlerin restore işlemlerini sürdüren, bulunması güç el yazması ve nadir eser kaynaklarını dermesinde bulunduran kütüphanelerdir.
    Çocuk Kütüphaneleri
    Çocukların görsel ve işitsel duyularını geliştirme, bilgi okuryazarlığı statüsünün kazanılması amacını taşıyan kütüphane türleridir.

Kaynakça
[1] Polat, Coşkun ve Odabaş, Hüseyin, Atatürk üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2011, 15(1), 43-62s.
[2] Konya, Ümit, Yerel yönetimler ve Kütüphane Hizmetleri: Sİtanbul’da Belediye Kütüphaneleri, Hiperlink Yayınları, 2017, 26 s.

[3] Kopuz, Seher ve Cengiz Emine, Müze kütüphaneleri ve Ödemiş Yıldız Kent Arşivi ve Müze Kütüphanesi, Türk Kütüphaneciliği 27,3, 2013, 515-525 s.
[4] Çakın İrfan, Tük Kütüphaneciler Derneği Bülteni, Özel kütüphaneler tanım boşluğu, 5,2, 1991, 50 s.

20+

Orhan Altundağ

Postnot'da yazar, sinema ve kütüphaneler ilgi alanı

View all posts by Orhan Altundağ →
5 Paylaşımlar
Tweetle
Paylaş
Pin
Paylaş5